Welkom in het doolhof van de handhaving natuurbescherming

Welkom in het doolhof van de handhaving natuurbescherming

In de uiterwaarden van de IJssel bij Zwolle legde ProRail eind 2018 een forse pijplijn van 600 meter. Die buisleiding loosde een jaar lang tienduizenden liters grondwater per dag in de IJssel. Ik verdiep me erin en beland in het doolhof van de handhaving natuurbescherming.

Bij wie moet je zijn als je ontdekt dat vergunningen ontbreken voor een pijplijn die is neergelegd in beschermd natuurgebied langs de IJssel? Als liefhebber van de IJssel struin ik regelmatig door de uiterwaarden. En ik heb me erover verbaasd dat ProRail zonder slag of stoot voor de periode van twee jaar een buisleiding mag leggen door een Natura2000-gebied. En dat onduidelijk is wie in de gaten houdt of die miljoenen liters geloosd water op de rivier wel schoon zijn. Hoe kaart je dit aan bij de bevoegde instanties nadat ProRail niet thuis geeft?

Kastje naar de muur

Natuurbescherming is een taak van de provincie. Als oplettende burger vervoeg ik me bij het provinciehuis en ik krijg de tip om een melding te doen bij het bureau milieuhandhaving van de provincie Overijssel. Digitaal lukt dat niet, dus uiteindelijk deponeer ik twee A4-tjes met mijn uitleg over de situatie in de brievenbus van het provinciehuis. 

Twee weken later krijg ik een seintje dat mijn melding is doorgestuurd naar de Omgevingsdienst IJsselland. Het was voor het eerst dat ik hoorde van het bestaan van de Omgevingsdienst. Het blijkt een vrij nieuw samenwerkingsverband te zijn van gemeente-ambtenaren die de naleving van natuur-, milieu- en veiligheidswetten controleren. De omgevingsdienst verdiept zich in mijn melding. Na twee weken krijg ik het bericht dat er een misverstand is en dat mijn klacht toch thuis hoort op het provinciehuis. Daar ontfermt een jurist zich over mijn pijplijn-vragen. Hij staat mij vriendelijk te woord en legt uit hoe de gang van zaken is.

Natuurvergunningen ontbreken

Een provinciale handhavingsambtenaar gaat ter plekke op onderzoek uit en stelt vast dat de benodigde natuurvergunningen ontbreken voor de pijplijn en het lozen in de IJssel.

De aannemers die werken namens ProRail krijgen een officiele brief met de mededeling dat ze in overtreding zijn met een waterleiding in een Natura 2000-gebied en dat niet is onderzocht of de pijplijn en de lozing op het IJssel schadelijke gevolgen heeft op de natuur.

Landsbelang: lagere overheden buitenspel

Ik ontvang een afschrift. Op mijn twitter-account maak ik melding van het feit dat ProRail uit de bocht is gevlogen met de pijplijn naar de IJssel. De Stentor pikt het op en maakt er drie artikelen over. Er volgen schriftelijke vragen van D66 en CDA in Provinciale Staten van Overijssel.

‘Tijdens onze controle heeft onze toezichthouder een overtreding van de Wet Natuurbescherming vastgesteld.’

Brief van Provincie Overijssel aan ProRail

Twee dagen nadat de kwestie de krant heeft gehaald, word ik gebeld door een ambtenaar van het provinciehuis. De zaak wordt doorgeschoven naar het ministerie van landbouw en natuurbeheer in Den Haag. Reden: het bevoegd gezag bij grote spoorprojecten in ons land ligt bij de rijksoverheid. Vanwege het landsbelang worden lagere overheden buitenspel gezet.

RVO onderzoekt de zaak

Bij de rijksoverheid zijn er twee loketten: bescherming van planten en dieren is een taak van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, een uitvoerende dienst van het ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit.

Gebiedsbescherming is belegd bij het ministerie zelf. Het is me een raadsel bij wie ik me niet moet melden. “Verantwoordelijkheden voor de Wet Natuurbescherming zijn inderdaad nogal versnipperd”, krijg ik verontschuldigend te horen als ik contact opneem met het departement. Ook de Voedsel en Waren Autoriteit NVWA wordt ingeschakeld.

Het ministerie laat weten te onderzoeken of ProRail in overtreding is. Dat onderzoek is in mei 2020 nog niet afgerond.

Vervuild rangeerterrein

Wat blijkt: ProRail kreeg in 2016 een zogeheten omgevingsvergunning voor de opknapbeurt van het vervuilde rangeerterrein voor treinen in Zwolle. In die vergunning ontbreekt echter de pijplijn en de lozing in de IJssel. Dat geldt ook voor het bemalingsplan, waarin de pijplijn naar de rivier eveneens onbenoemd blijft.  Als een bovengemiddeld goed geinformeerde burger, is het voor mij ondoorgrondelijk hoe de hazen lopen als je ontdekt dat een organisatie als ProRail de regels van de wet natuurbescherming aan de laars lapt.

De zwarte lijn is die van de pijplijn: langs twee bosjes in uiterwaarden waar bevers verblijven.

Publicitaire sorry-operatie

Eind januari 2020 meldt ProRail op hun eigen website dat alle natuurvergunningen en -ontheffingen alsnog zijn aangevraagd. Het spoorbedrijf stelt dat duurzaamheid voorop staat bij het gebruik van de buisleiding en dat de aanvraag van de vergunning domweg vergeten was. Met deze (publicitaire) sorry-operatie probeert ProRail de boel te repareren.

Vragen gemeenteraad

Er worden in januari 2020 over de kwestie door D66 en GroenLinks vragen gesteld in de gemeenteraad van Zwolle. Uit het antwoord van het college van burgemeester en wethouders komt naar voren dat het gaat om complexe regelgeving en dat er verzuimd is om natuurvergunningen aan te vragen. Maar – wordt benadrukt – het is geen kwade opzet van ProRail. Wanneer ik als burger op een snelweg de maximum snelheid overtreed en ik word staande gehouden, kom ik echt niet weg met de opmerking dat het geen kwade opzet was en dat ik een foutje maakte.

Is geloosd water gecontroleerd?

Ondertussen probeer ik bij Rijkswaterstaat te achterhalen wie daar verantwoordelijk is voor de lozing in de rivier. Want ik ben benieuwd of er metingen zijn verricht naar de kwaliteit van het geloosde grondwater in de IJssel. Ik heb namelijk de indruk dat er miljoenen kuubs water in de IJssel zijn terecht gekomen waarvan niet vast staat hoe vies of schoon het was. Ik dien in april 2020 een WOB-verzoek in, nadat toezichthoudende ambtenaren niet op mijn vragen wilden antwoorden.

Update april 2020: buisleiding wordt weggehaald

In april 2020 verwijdert ProRail binnendijks de buisleiding. Buitendijks – in de uiterwaarden – mag dat nog niet in verband met het broedseizoen en mogelijke schade aan de natuur. Op hun eigen website meldt het spoorbedrijf dat het ministerie van landbouw en natuurbeheer (bevoegd gezag) toestemming heeft gegeven voor het ontmantelen van de buisleiding. De regionale krant maakt er melding van:

Update mei 2020: uitkomst WOB-verzoek

Medio mei geeft Rijkswaterstaat gehoor aan mijn beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur om e-mails en documenten in te zien over de omstreden pijplijn. Daaruit komt het volgende beeld naar voren:

  • In 2005 luidde drinkwaterbedrijf Vitens de alarmbel over zware vervuilende stoffen in winningsputten van Het Engelse Werk. Het ging ondermeer om vinylchloride, een zwarte lijst-stof. De kankerverwekkende bodemvervuiling bleek afkomstig van het NS spoorwegemplacement in Zwolle. Er waren maatregelen nodig om te voorkomen dat deze bodemvervuiling de continuiteit van de waterwinning van Vitens in gevaar zou brengen.
  • Mede op grond van deze constatering is besloten om het vervuilde rangeerterrein af te graven en van een folielaag te voorzien. Het gaat dus om een sanering van (deels) verontreinigde grond. Om ervoor te zorgen dat de afgraving goed verloopt, is het nodig om aanzienlijke hoeveelheden grondwater te bemalen. Dat bemalingswater wordt geloosd in de IJssel. In de aanvragen voor de grondwaterontrekking wordt nergens genoemd dat bij de klus van het rangeerterrein vervuilde grond in het spel is. Sterker nog: ProRail stelt in de melding bij Rijkswaterstaat dat de grondwaterontrekking een waterwingebied van Vitens betreft en dus schoon is.
Uit de officiele aanvraag voor de lozing van bemalingswater van het rangeerterrein Zwolle.
  • Het geloosde grondwater dat ruim een jaar lang in grote hoeveelheden via de grote buis in de IJssel is geloosd, is NUL keer gecontroleerd door Rijkswaterstaat om te checken of het voldoet aan de normen; en of er mogelijk sprake is van vervuilende stoffen. Rijkswaterstaat vroeg wel aandacht voor een technische aanpassing van het lozingspunt in de rivier; zodat het water vloeiend met de stroom meegevoerd zou worden.
  • In de gehele mailwisseling heeft zowel Rijkswaterstaat, de provincie en het waterschap nergens ter sprake gebracht dat de buisleiding door een Natura2000-gebied wordt gelegd en wat dat betekent voor mogelijke impact op de uiterwaardennatuur ter plekke.
  • Bij aanvang van de lozing – in oktober 2018 – is door ProRail welgeteld 1x een monster genomen van het geloosde water. Dat bleek binnen de normen. Dit is een fragment uit het onderzoeksverslag van deze meting:
De inmiddels deels ontmantelde buisleiding.

Tags: , , , ,

Één reactie

  1. […] keer dat ProRail met het rangeerterrein in Zwolle het niet nauw neemt met vergunningen. Vorig jaar bracht ik aan het licht dat voor een tijdelijke pijplijn in de uiterwaarden de vereiste natuurvergunningen en […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *