Gezocht: plekken langs rivier voor nakomelingen gevelde Zalker zwarte populier

Gezocht: plekken langs de IJssel voor nakomelingen van twee monumentale zwarte populieren die begin 2020 zijn omgezaagd in het Zalkerbos langs de IJssel. 

‘We zoeken nieuwe plekken voor de loten van deze bijzondere bomen, die raszuiver inheems blijken te zijn’, zegt IJsselliefhebber Wim Eikelboom van de podcast Rivierverhalen.

Zalkerbos zwarte populieren

De zwarte populier is een oerhollandse boom die thuishoort langs de rivieren. Maar de boom is schaars geworden. Vooral oude exemplaren zijn zeldzaam. Daarom worden ze gezien als groen erfgoed.

De boom groeit het liefst in uiterwaarden die ’s winters onder water lopen. Door de opkomst van de landbouw in de uiterwaarden raakte de zwarte populier buiten beeld.

Noodklok: speciale kweek- en plantacties

Dertig jaar geleden werd de noodklok geluid over de zwarte populier, want er resteerden nog slechts een paar honderd van deze bomen in Nederland. Begin deze eeuw zijn er speciale kweek- en plantacties opgezet door Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat. Toen zijn er aanzienlijke aantallen geplant. Met geld van de provincies zijn er ook vrij veel zwarte populieren bijgekomen langs rivieren en beken in Noord-Brabant, Gelderland en Limburg. 

Monumentale zwarte populier in IJssel-uiterwaarden Voorsterklei bij Voorst.

‘t Ging niet allemaal van een leien dakje, want zwarte populieren worden door Rijkswaterstaat op veel plekken niet getolereerd in uiterwaarden. De bomen kunnen 30 meter worden en zouden bij hoogwater voor gevaarlijke opstuwing kunnen zorgen, redeneert Rijkswaterstaat. 

Raszuivere rivierbomen

‘Langs de IJssel komt de zwarte populier heel weinig voor’, zegt Wim Eikelboom van de podcast Rivierverhalen over de IJssel.

Daarom is het des te treuriger dat in maart 2020 op last van de gemeente Kampen twee monumentale zwarte populieren zijn geveld in de uiterwaarden van de IJssel bij Zalk. Volgens de gemeente Kampen was er risico op omvallen door rot in de voet. Met een stamomtrek van ruim zes meter en ruim 40 meter hoogte, waren deze bomen de grootste zwarte populieren langs onze grote rivieren. En bovendien: ze zijn raszuiver, zo werd in 1985 vastgesteld bij een onderzoek naar bomen in het Zalkerbos.

Op de afgezaagde stronken van de reuzen van Zalk schoten jonge loten op. Die zijn geschikt om als jonge boompjes herplant te worden langs de IJssel. Net als wilgen kunnen deze staken de grond in en schieten ze zelf wortel.

‘Make Zalker populieren great again’

Met een knipoog zoekt Wim Eikelboom aandacht voor de nakomelingen van de Zalker populieren. ‘Het motto is: Make de Zalker zwarte populieren great again. Ik roep particulieren, gemeenten en natuurorganisaties op om loten te planten van deze bomen.’

De IJsselliefhebber vroeg vorig jaar al aandacht voor behoud van de bomen toen ze op het punt stonden gekapt te worden. Er kwam een online petitie. Het mocht niet baten. Op 9 maart 2020 zijn de bomen geveld.

Oerbomen van ons rivierlandschap

Wim Eikelboom hoopt op herplant van de nakomelingen van de Zalker reuzen. ‘Wat zou het mooi zijn als op een paar plekken langs de IJssel deze jonge zwarte populieren groot mogen worden, zodat ze het landschap weer statig sieren. Het zijn oerbomen van ons rivierlandschap’ 

Wie belangstelling heeft voor jonge loten kan zich melden bij Wim Eikelboom: rivierverhalen@solcon.nl.

Paar wetenswaardigheden over zwarte populier

  • In 2018 is een geslaagde actie gevoerd voor behoud van een van de oudste zwarte populieren in ons land langs de Waaldijk in Opijnen.
  • De zwarte populier kent mannelijk en vrouwelijke bomen. Om zaad te produceren zijn beiden nodig.
  • Staatsbosbeheer kweekt in de nationale genenbank voor bomen en struiken ook zwarte populieren. Jaarlijks worden er 5.000 stekken van zwarte populieren geplant.
  • De meest authentieke populatie zwarte populieren van ons land bevindt zich op de rivierduinen van de Waal ter hoogte van Gendt. Daarnaast groeien oude populaties zwarte populieren op de Ewijkse Plaat, in de Millingerduin, in het Zalkerbos en bij Spijk, net over de grens met Duitsland. 

RTV Zalk

Bij RTV Zalk geef ik – Wim Eikelboom – uitleg bij mijn oproep om staken van de zwarte populier elders langs de IJssel te planten. Ze staan nu ondermeer in Brummen en Zwolle.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom