Waarom woonwijk aan IJssel in Zwolle botst met natuur

Het gemeentebestuur van Zwolle heeft bruisende plannen om een woonwijk te bouwen aan de rivierdijk langs de IJssel, op het terrein van de voormalige IJsselcentrale. Dat staat op gespannen voet met bescherming van natuurwaarden. 

Het moet een wijk worden met minstens 500 huizen, pal achter de dijk van de uiterwaarden van Harculo. Die uiterwaarden en twee havens zijn Natura 2000-gebied, waar de natuur voorrang heeft en bescherming verdient.

Dit zijn impressies van de gemeente Zwolle van hoe het eruit moet gaan zien:

Als IJssel- en natuurliefhebber en inwoner van Zwolle plaats ik vijf kanttekeningen bij de plannen: 

  1. De plannen ademen planologische greenwash-marketing. Dat wil zeggen: alles is ernaartoe geschreven dat de wijk duurzaam, groen en natuurvriendelijk is. Door deze woorden en beelden te gebruiken wordt stedelijke ontwikkeling onschuldiger gemaakt en wordt de suggestie gewekt dat de impact op natuur meevalt. Uiteenlopende belangen worden als het ware in elkaar geschreven. Mooie plaatjes suggereren een bijna paradijselijke werkelijkheid waarin visarenden vliegen boven een woonwijk. Woningbouw heet ‘natuurinclusieve bouw’ en jachthavens worden omgedoopt tot ‘natuurhavens’ (nu heten ze nog kolenhaven en materieelhaven).

2. Zwolle stelt dat de bouwplannen de natuur versterken in plaats van dat het ten koste gaat van natuur. Dat is een aanname die niet is onderzocht. De impact van minimaal 500 woningen en ministens 1500 mensen die daarin gaan wonen -plus hun honden en hun recreatieve bootjes- gaat hoe dan ook nadelige impact krijgen op het IJssellandschap. Stedelijke ontwikkeling die goed is voor de natuur is een tegenstrijdigheid en geen win-win-situatie, zoals Zwolle suggereert. Natuur is in de eerste plaats gebaat bij rust. 

Een van de havens van voormalige IJsselcentrale die in plannen wordt omgedoopt tot ‘natuurhaven’. Deze plek is Natura 2000-gebied.

3. Niet bescherming, maar het ‘beleefbaar maken’ van het landschap is voor het gemeentebestuur van Zwolle uitgangspunt. ‘Zo maken we een aantrekkelijke stadsrand en een nieuwe gezicht van Zwolle aan de IJssel’ schrijft het college.

Dat beleefbaar maken staat op gespannen voet met natuurbescherming. Maar Zwolle gelooft dat vervlechting mogelijk is. Als voorbeeld wordt genoemd dat bij de ontwikkeling van ‘beide havens de natuur de vrije hand krijgt, zodat er meer ruimte is voor doelsoorten die bij Natura 2000-gebied Rijntakken hoort.’ Doelsoorten zijn beschermde en bedreigde diersoorten die als kansrijk worden genoemd in de Natura 2000- gebiedsplannen voor de IJssel. Bijvoorbeeld blauwborst, kwartelkoning, zwarte stern, grote karekiet, woudaap en porseleinhoen. Dat zijn soorten die gevoelig zijn voor verstoring door mensen.  

Citaat uit het plan:

4. Zwolle rechtvaardigt de bouwplannen langs de IJssel onder het motto: we komen huizen tekort in Zwolle dus we moeten hier wel bouwen. Het natuurbeschermingsrecht staat alleen bouwplannen toe in en bij Natura 2000-gebieden als er sprake is van ‘dwingende redenen van groot openbaar belang’. Pas als is aangetoond dat er geen alternatieve oplossingen of plekken zijn, dan kan er sprake zijn van een bouwplan. Heeft Zwolle aan deze eis voldaan?

De twee uitstulpingen rechts onderin zijn de havens van de Harculo-centrale; net als de uiterwaarden Natura 2000-gebied.

5. Zwolle mist totaal-visie op natuurwaarden en bouwen, beschermen en recreëren in het buitengebied van de stad en op de IJsselvallei. Dat leidt tot een zekere willekeur bij het ontwikkelen van plannen. Eerder dit jaar legde de Zwolse senator Margriet Meindertsma – oud-wethouder in Zwolle – hier de vinger bij. Zij waarschuwde in een interview met RTV-Oost dat projectontwikkelaars daardoor kansen grijpen. Dat zie je gebeuren in het plan voor het Harculo-terrein aan de IJssel, waarin Engie en een projectontwikkelaar een leidende rol spelen.

Op twitter plaatste ik een samenvatting van deze kanttekeningen. Daar kwam veel bijval op. De berichten zijn ruim 32.000 keer bekeken.

De gemeenteraad van Zwolle neemt op 31 mei een beslissing over vervolgstappen voor een woonwijk langs de IJssel op basis van een opgestelde gebiedsvisie. Die visie is hier te lezen. Als deze visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad begint een procedure voor wijziging van het bestemmingsplan. In dit traject is telkens inspraak mogelijk door burgers en belanghebbenden.

Eerder publiceerde ik een verhaal waarin ik de stedelijke drang van Zwolle richting IJssel in een historische context zet.  

UPDATE 26 mei:

Stedebouwkundige Henk Snel van gemeente Zwolle deelt een toekomstbeeld van Zwolle uit de aangepaste Omgevingsvisie. Daarin staat de woonwijk aan de IJssel al ingetekend als voldongen feit, inclusief een zogeheten ‘stadsstraat’ die de wijk met de binnenstad van Zwolle moet verbinden:

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom