IJssel was bloeiende boomgaard-rivier

Alkemene, Huismanszoet, Notaris en Zoete Bellefleur. Wat is de overeenkomst tussen deze namen? Het zijn stuk voor stuk oude appelrassen die ooit gloriejaren beleefden in boomgaarden langs de IJssel. Inmiddels zijn ze zeldzaam geworden.

De IJssel was tot 75 jaar geleden een boomgaard-rivier: overal prijkten fruitbomen pal langs de dijken. Met name tussen Zwolle en Deventer was appel- en perenteelt populair, maar ook bij Veessen en Welsum. 

Vierduizend voetbalvelden aan boomgaard

De opkomst van de fruitteelt begon 150 jaar geleden, rond 1860. Er was veel vraag naar vers fruit en boeren in de IJsselvallei speelden daarop in door boomgaarden aan te leggen. De vruchtbare klei is een ideale plek voor de teelt van appels en peren. De meeste boeren combineerden de fruitteelt met akkerbouw, varkens- of melkveehouderij.

Het hoogtepunt van de boomgaard-bedrijfstak langs de IJssel ligt rond 1950. Toen waren er diverse fruit-coöperaties in de IJsselstreek. Het aantal boomgaarden kwam opgeteld neer op tweeduizend hectare, ofwel vierduizend voetbalvelden. Door de schaalvergroting in de landbouw zagen de kleinschalige fruitboeren langs de IJssel in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw hun inkomsten dalen. Sindsdien is zo’n 90% van alle boomgaarden langs de IJssel verloren gegaan. 

Oude appelrassen

Vandaag de dag zijn er nog een handjevol professionele fruittelers, zoals ter hoogte van Voorst, Veessen en Welsum. Enkele kleine boomgaarden kwamen in particuliere handen.

Met de teloorgang van de appelteelt langs de rivier, verdwenen ook oude appelrassen. Vaak rassen met prachtige namen, zoals Grauwe en Rode Ribbeling, Huismanszoet, Alkmene, Jacob Dirk, Schakelrood, Zure Bellefleur, Present van Engeland, Notaris en Groninger Kroon.

Lees verder onder de foto

Deze fruitbomen langs de IJsseldijk horen bij een van de oudste hoogstamboomgaarden van Nederland. De boomgaard is in begin van de 20e eeuw aangelegd door een notaris uit de Achterhoek die liefhebber was van oude fruitrassen. De boomgaard staat aan de Kleine Veerweg 16 in Zwolle. De eigenaar heeft een onderhoudscontract voor deze boomgaard met SPLIJ, stichting particuliere landschapsdiensten IJsseldelta.

Appelsap-dagen

Vandaag de dag is er gelukkig hernieuwde belangstelling voor de verdwenen boomgaard-cultuur. Er wordt van alles gedaan om bijzondere hoogstamfruitbomen langs de IJssel in stand te houden. Stichting SPLIJ geeft bijvoorbeeld subsidies aan eigenaren van fruitbomen, zodat ze het onderhoud ervan kunnen betalen.

Bij IJssel-informatiecentrum Den Nul is een boomgaard geplant met informatie over de fruitteelt in de IJsselstreek.

Ook is er stichting IJsselboomgaarden die zich inzet voor behoud van oude boomgaarden. Er zijn de afgelopen jaren op verschillende plekken nieuwe boomgaarden geplant. En er is een groeiende vraag naar IJssel-cider, gemaakt van appels uit de IJsselstreek.

In Welsum is er de mobiele appelpers, die elk najaar langs verschillende dorpen langs de IJssel rijdt om sap te produceren voor particulieren met veel appels en peren.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom