Provincie dwingt Kampen ‘foute bomen’ te verwijderen uit Zalkerbos

Ingrijpen van provincie Overijssel heeft ervoor gezorgd dat gemeente Kampen 1700 Siberische iepen moet verwijderen uit het Zalkerbos. De bomen – vijf jaar geleden geplant als bosuitbreiding – zijn volgens de provincie een bedreiging voor het waardevolle hardhoutooibos.

Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen

De Siberische iep is een boomsoort die vanouds niet groeit in Nederland. In het 800 jaar oude Zalkerbos mogen uitsluitend inheemse bomen groeien. Daarom worden alle Siberische iepen komende tijd met een kraantje verwijderd. Dat gebeurt op last van provincie Overijssel, als handhaver van de Natuurbeschermingswet.

Verhaal gaat verder onder de foto

Alle Siberische iepen in het Zalkerbos zijn met een oranje stip gemerkt.

Gemeente Kampen – eigenaar en beheerder van het Zalkerbos – verkeerde bij de aanplant in de veronderstelling dat het om gladde iepen (Ulmus minor) ging van autochtone herkomst, maar het blijken nu Siberische iepen (Ulmus pumila) te zijn. Deze exoot kan op termijn het bos overnemen of nadelig beïnvloeden. Om dat te voorkomen is besloten dat alle Siberische iepen uit het bos worden gehaald. Ze zijn inmiddels gemerkt met een oranje stip.

Kosten boomplant-blunder

De fout ligt bij de leverancier van het plantmateriaal, aldus gemeente Kampen die deze fout ontdekte. Het is onduidelijk hoeveel deze boomplant-blunder kost. Dat loopt vermoedelijk in de tienduizenden euro’s. Gemeente Kampen is in onderhandeling wie voor de kosten moet opdraaien.

In het Zalkerbos zijn ook honderden fladderiepen (Ulmus laevis) geplant. Die blijven uiteraard staan, want dat zijn inheemse soorten. Wel staat de kornoelje ook op de lijst om te verwijderen. Het is weliswaar een autochtone struik, maar kornoelje heeft de neiging om in het bos te woekeren, waardoor bijzondere bodemplanten verstikt raken.

Verhaal gaat verder onder de foto

Hakhoutcultuur

Het bescheiden Zalkerbos wordt gerekend tot de meest bijzondere bossen van ons land. Het ligt in de uiterwaarden van de IJssel tussen Zwolle en Kampen op oeverwallen van de rivier de IJssel. Het gaat om zandruggen van 3 tot 4 meter hoog in het landschap die tenminste 800 jaar geleden zijn ontstaan. Op die zandruggen groeien iepen en essen.

Het is het oudste bos van Overijssel, met een hakhoutcultuur. Dat wil zeggen dat om de 13 jaar een bosvak wordt afgezet tot de stobbe. Die eeuwenoude stobben of stoven maken het bos heel bijzonder, evenals de stinzenplanten en de aanwezigheid van kraailook, moeslook, slangenlook en schaafstro.

Verhaal gaat verder onder de foto

Zalkerbos kent een eeuwenoude hakhoutcultuur: om de dertien jaar wordt een stuk bos opgezet tot de stobbe. Op die eeuwenoude stobben groeit het bos opnieuw.

Buckhorst

Het Zalkerbos behoorde tot 1839 toe aan de adelijke familie Buckhorst. Het was een buitenplaats om te jagen en te recreeren. In de loop van de geschiedenis zijn er verschillende keren plannen geweest om het Zalkerbos met de grond gelijk te maken. In 1754 bijvoorbeeld was er een dijkdoorbraak bij Zalk en het bos kreeg de schuld. ‘Bij hoge waterstanden kan de binnenbocht van de IJssel veel te weinig water opnemen, omdat er een bos groeit. Het is absoluut noodzakelijk het gemelde bos zonder uitstel uit te roeien. Het land kan dan als wei- en hooiland worden gebruikt’, adviseerde hoofdlandmeter W. Leenen in 1754. Aan zijn oproep is deels gehoor gegeven, want het Zalkerbos is in de loop van de tijd teruggebracht tot 7 hectare.

Verhaal gaat verder onder de afbeelding

Zalkerbos in Rivierverhalen
Zalkerbos in de bocht van de rivier op een kaart uit 1641. (bron: Atlas van de IJssel)

Gemeente IJsselmuiden

In 1960 kocht toenmalige gemeente IJsselmuiden het Zalkerbos van familie Tellegen. Het ging van de hand voor een bedrag van een kleine 100.000 gulden voor de grond, plus 37.000 voor de boerderijen. Het gemeentebestuur beschouwde het bos als waardevol natuurmonument. In 1976 heeft het toenmalig ministerie van Cultuur Recreatie en Maatschappelijk Werk een poging gedaan om het Zalkerbos over te nemen voor een half miljoen gulden. Het ministerie wilde het in handen geven van Staatsbosbeheer. Die onderhandelingen liepen spaak.

Gemeente Kampen is nu eigenaar en beheerder van het Zalkerbos, met uitzondering van de weilanden die in het bos liggen. Een groep IJsselliefhebbers stuurde gemeente Kampen begin 2021 een brandbrief over de steken die zij laten vallen in beheer van het Zalkerbos. Hierover verscheen een artikel op Rivierverhalen.

Verhaal gaat verder onder de foto’s

Bosuitbreiding Natura 2000

In 2016 is 3 hectare bos in het Zalkerbos bijgeplant. De komende jaren zal nog 2 hectare bosuitbreiding plaatsvinden in het kader van Natura 2000-maatregelen, die ondermeer als doel hebben om schaars hardhoutooibossen langs de IJssel te herstellen en te verbeteren. Op deze afbeelding is te zien op welke plekken het Zalkerbos uitdijt:

Update 11 december: bosaanplant was ongewenst

De uitbreiding van het Zalkerbos met jonge aanplant in 2016 door gemeente Kampen, gebeurde tegen het nadrukkelijke advies in van ooibos-experts. Zowel provincie Overijssel als kenners van ooibossen gaven Kampen het advies om spontane bosuitbreiding te stimuleren in plaats van jonge boompjes aan te planten. Bij spontane bosuitbreiding krijgt het bos de ruimte om aan de randen uit te dijen. Dat vraagt wat meer tijd dan aanplant, maar het zorgt voor behoud van authenticiteit van het oorspronkelijke bos, aldus experts van hardhoutooibos in Nederland.

Update 12 december: Reactie wethouder Kampen

De verantwoordelijk wethouder van gemeente Kampen – Albert Holtland (Gemeentelijk Belang Kampen) – laat in een reactie weten: ‘In overleg met Staatsbosbeheer hebben onze ambtenaren bomen besteld. De leverancier heeft niet geleverd wat er op de bestellijst staat. We zijn in overleg wat we met de 1700 verkeerd geleverde bomen gaan doen. Ze kunnen op een andere plek door de leverancier herplant worden en daar werken we graag aan mee. Feit is dat we het bos zo authentiek mogelijk willen houden. De leverancier leverde niet zijn bestelling. Van een blunder bij de gemeentelijke dienst is absoluut geen enkele sprake.’

Update 13 december: Stentor en RTV Oost

De regionale media maken een item naar aanleiding van de publicaties op Boomzorg en Rivierverhalen over de bomenblunder in het Zalkerbos. In de Stentor en op RTV Oost verschijnen publicaties. Ook de NOS pikt het bericht op. Ecoloog Albert Corporaal zegt dat de Siberische iepen met niet herplant moeten worden, maar met wortel en tak vernietigd.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom