Waarom Zalkerbos betere bescherming verdient

Door een blunder met aanplant van verkeerde bomen bij een bosuitbreiding, haalt het Zalkerbos het nieuws. Het is een goede aanleiding om te bepleiten waarom het Zalkerbos betere bescherming verdient.

Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen

1. Oudste bos Overijssel

Het Zalkerbos is klein maar fijn. Met een oppervlakte van zo’n zes voetbalvelden stelt het in omvang niet heel veel voor. Maar qua natuur- en cultuurhistorie is het een zeer waardevolle plek. Het is namelijk een oer-landschap langs de rivier dat al 800 jaar onaangetast is. Ontstaan op oude oeverwallen die gevormd zijn door meegevoerd zand in de IJssel. Op die licht glooiende oeverwallen staat sinds eeuwen een bos dat in de loop van de tijd flink kleiner is geworden, maar in essentie nog vrijwel intact is. Daarmee is het Zalkerbos het oudste bos van Overijssel met een rijke biodiversiteit. Daarop moeten we heel zuinig zijn.

2. Genetisch waardevolle zaadbron

Het Zalkerbos is eigenlijk een bos van de eeuwige jeugd. Het bos heeft weinig dikke bomen, dus je zou denken dat het niet zo oud is. Maar het Zalkerbos wordt al eeuwenlang volgens principes van hakhoutbeheer in stand gehouden. Dat wil zeggen: elke 13 jaar worden jonge stammen geoogst en blijven de stobben of stoven staan. Het hakhout vindt een nuttige bestemming. De stoven vormen het geheim van het Zalkerbos. Want dit zijn stuk voor stuk authentieke inheemse, autochtone levende boomstronken van honderden jaren oud. Met name gladde iepen en essen. Bosexperts spreken van ‘genetisch zeer waardevolle zaadbronnen’. Zulke ‘kwetsbare bronlocaties van bijzondere autochtone bomen’ verdienen een wettelijk beschermde status als Houtopstanden onder de Wet Natuurbescherming.

3. Zeldzaam hardhoutooibos

Het Zalkerbos is een zogeheten hardhoutooibos en dat is een bostype dat bijna niet meer voorkomt in Nederland. Ooibossen zijn rivierbossen in het winterbed van de grote rivieren. Het meeste ooibos bestaat uit zachthout: wilg en populier. Slechts op 20 plekken in ons land groeit hardhoutooibos, bestaande uit essen, zomereiken, veldiepen en zwarte els. Hardhoutooibos – zoals in de uiterwaarden langs de IJssel in Zalk – verdient daarom extra zorg en aandacht. 

Hardhoutooibos is officieel ook een zogeheten natuurdoeltype in de natuurbeschermingswetgeving Natura2000. Dat wil zeggen dat dit type bos moet voldoen aan bepaalde ecologische eisen.

4. Groen erfgoed

Het Zalkerbos verdient de status van groen erfgoed. Het bos is vergelijkbaar met een monumentaal kasteel. Helaas vallen bossen niet onder de beschermende regels van de monumentenwetgeving. Daardoor ontbreken voorwaarden voor bescherming, instandhouding, onderhoud en herstel van dit groene erfgoed. Door het bos te bestempelen als ‘waardevol groen erfgoed’ kan het een beetje helpen om betere bescherming af te dwingen. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft daar ore naar.

Er wordt gewerkt aan een beheerplan voor het Zalkerbos. Dat ontbrak tot nog toe. In het beheerplan wordt de waarde van het bos vastgelegd en wat er nodig is voor instandhouding en onderhoud van het bos.

5. Toplocatie vraagt vakmanschap beheer

Het onlangs verschenen rapport ‘Planten voor de toekomst’ doet de aanbeveling om per provincie twee toplocaties aan te wijzen van oude bossen met autochtone bomen en struiken. In beheer en onderhoud zouden deze bossen extra vertroeteld moeten worden, zodat ze behouden blijven voor de toekomst. Het monumentale en zeldzame Zalkerbos is zo’n toplocatie en provincie Overijssel zou zich daar sterk voor moeten maken. Het beheer van het Zalkerbos vraagt veel vakmanschap. De vraag is of de huidige eigenaar gemeente Kampen dat in huis heeft. Afgelopen jaren liet Kampen steken vallen in het beheer van het bos.

Dit is het voorstel uit het rapport ‘Planten voor de toekomst’ dat naadloos past bij het Zalkerbos:

Beluister hier een wandeling met Albert Corporaal door het Zalkerbos in de podcast IJsselverhalen:

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom