IJssel krijgt er 74 dode bomen bij

Rivier de IJssel krijgt er komende jaren 74 dode bomen bij. Het rivierhout wordt aangebracht als compensatie van bomen die afgelopen jaren door Rijkswaterstaat uit de uiterwaarden zijn verwijderd bij operatie Stroomlijn.

Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen

‘Dood hout hoort van nature thuis de Nederlandse wateren. We geven de rivier een stukje natuur terug’, zegt Rijkswaterstaat. En dat mag een lieve duit kosten.

Voor natuurherstel brengt Rijkswaterstaat nu tientallen dode bomen geregisseerd tot zinken, verankerd aan een ketting op een betonnen plaat. Dat gebeurt op elf plekken tussen Doesburg en Deventer in kribvakken en in plassen naast de rivier. De plekken zijn gekozen in overleg met provincies Gelderland en Overijssel, waterschappen, natuurorganisaties en gemeentebesturen.

Onderwaterbos

Rivierhout moet bijdragen aan verbetering van de ecologische waterkwaliteit van onze rivieren. Een drijvende boom heet ook wel ‘zoetwaterkoraal’, omdat het zorgt voor een rijker dieren- en plantenleven. Vissen kunnen er paaien en allerlei beestjes vinden het hout in het water een aantrekkelijk biotoop. ‘Bij elkaar geplaatst onder water levert dit een ‘onderwaterbos’ op’, stelt Rijkswaterstaat.

Verhaal gaat verder onder de foto

Geketende dode bomen in een geul langs de IJssel bij Hattem.

Rijkswaterstaat zegt dat rivierhout nodig is om doelen te halen van de Kaderrichtlijn Water, het Europese programma om te werken aan betere waterkwaliteit.

Invasieve exoten

Dode bomen worden ook beschouwd als wapen tegen invasieve exoten. In de grote rivieren hebben nu uitheemse waterdiertjes de overhand. Dode bomen zou gunstig zijn voor inheemse waterdiertjes en vissen. ‘Het idee is dat een hogere inheemse visstand deze exoten -die de biodiversiteit in Nederland bedreigen – weer kan terugdringen’, aldus projectleider Erik Bijlsma.

Visdeskundigen vrezen dat vooral meervallen en andere roofvissen zullen profiteren van rivierhout, omdat daar schuilplaatsen zijn van jonge vissen die een makkelijke prooi vormen.

Droogvallen

Met de komst van 74 dode bomen, komt het aantal verankerde IJssel-stammen op 136. Want de afgelopen jaren zijn al 62 bomen aangebracht aan kettingen op betonplaten. Ondermeer in de Welsumerwaarden, Vorchterwaarden, in de Rammelwaard,  Reuvensweerd, de Wijhese waarden en bij Hattem. Hier en daar zijn er ook geketende bomen tussen kribben in de IJssel, zoals bij Gorssel en Bronkhorst. 

Op een aantal plekken vallen de geplaatste bomen regelmatig droog. Dat is niet de bedoeling, want onder een drooggevallen boom kan geen vis paaien. Daarom is bij de nieuw gekozen plekken voor dode bomen er rekening mee gehouden dat er voldoende waterdiepte is als de rivierstand daalt, zodat de bomen permanent onder water liggen.

Verhaal gaat verder onder de foto.

Laaneiken

Rijkswaterstaat trekt twee jaar uit voor het nieuwe dode bomenproject. Dat heeft ermee te maken dat minstens vijftien meter hoge oude laaneiken, kastanjes of robiniabomen niet zo makkelijk voorhanden zijn. ‘Zulke bomen hebben een mooie vertakte kruin en een wortelkluit, dat is wat je wil voor het rivierhout. Maar dit soort bomen zijn moeilijk te vinden’, laat een woordvoerder van Rijkswaterstaat weten. Het rivierhout moet 15 jaar mee gaan.

Kosten per boom: 100.000 euro

Op onderstaand kaartje is te zien op welke elf plekken het rivierhout langs de IJssel straks verankerde dode bomen liggen. De uitvoering is in handen van Heteren Weg- en Waterbouw BV.

Verhaal gaat verder onder het kaartje

rivierhout IJssel
Nieuwe locaties rivierhout in de IJssel (beeld: Rijkswaterstaat)

Rijkwaterstaat wil niet zeggen welk prijskaartje in totaliteit aan deze bomenoperatie hangt. Volgens ingewijden bedragen de totaalkosten bijna 100.00 euro per boom. Daarin zijn dan ook de organisatiekosten van Rijkswaterstaat Oost-Nederland inbegrepen, die voor het project rivierhout meer dan vijf (ingehuurde) medewerkers op de rol heeft staan.

Drie kritische reacties van natuurexperts

Op Linked-In reageren twee professionals uit de wereld van natuurbeheer op de plannen voor verankerd rivierhout:

Herman Brink – directie Kennis & Expertise van Staatsbosbeheer: ‘Deze gekunstelde wijze van bomen in het rivierenlandschap een plek geven, vind ik tekenend voor de wijze waarop wij het rivierecosysteem hebben teruggedrongen tot de ruimte die we als technisch ingestelde mensen durven toe te laten. Kan dit ook op een natuurlijker wijze gebeuren?’

Matthijs Koole, aquatisch ecoloog: ‘Uit ervaring kan ik zeggen dat het rivierhout dat Rijkswaterstaat de laatste jaren heeft ingebracht, wel wat teleurstelt. Vaak gaat het per locatie om 1 enkele boomstam waar nauwelijks zijtakken aanzitten (zoals op de foto’s bij het artikel). Het is veel waardevoller om met hele bomen inclusief zijtakken en wortelgestel te werken omdat juist die onderdelen voor de nodige structuur zorgen. Bedenk ook dat de diepte waarop de bomen worden geplaatst van belang is. Ik heb al te veel dood hout gezien dat langdurig droog lag…’

Boswachter Jos Schouten van Natuurmonumenten op de Sallandse Heuvelrug noemt het waanzin om intacte bomen uit bossen te transporteren naar de rivier:

Meer lezen over bomen en de rivier? Lees ook het verhaal over ooibos.

Vijf tips om je onder te dompelen in een ooibos langs de rivier

Update juni 2022: Eerste eik komt in najaar

De eerste eik wordt door aannemer Van Heteren langs de IJssel verankerd in het najaar van 2022. Rijkswaterstaat publiceert een foto van een boom die al klaar ligt hiervoor, plus het team dat zich hiermee bezig houdt:

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom