Onderzoek opmars meerval in rivieren: meer vraagtekens dan antwoorden

Een onderzoek naar de meerval in de Nederlandse rivieren roept meer vragen op, dan dat het antwoorden geeft over de opmars van de grootste zoetwatervis van Europa. 

Tekst Wim Eikelboom / foto's Bureau Waardenburg en Firma Komen

Het onderzoek ‘De opmars van de Europese meerval in de Nederlandse wateren’ is uitgevoerd door onderzoeksbureau Waardenburg in opdracht van Rijkswaterstaat, met als doel om meer zicht te krijgen op de verspreiding van de meerval en de impact van de grootste roofvis op het visbestand. De onderzoekers slagen er niet in om nieuw licht te werpen op de meerval in Nederland. De ‘rivierbuffel’ -zoals sportvissers ‘m noemen- blijft met vrij veel vraagtekens omgeven.

Verhaal gaat verder onder de foto:

Meervalvissers

De Europese meerval is sinds tien jaar bezig met een opmars in Nederland. De vis – die ruim 2 meter lang kan worden – is in alle grote rivieren aanwezig. Dat de meerval zich thuisvoelt, is mede te danken aan de licht gestegen temperatuur van ons rivierwater.

Op basis van vangstgegevens van hengelsporters en beroepsvissers is duidelijk dat de meerval het meest voorkomt in de Maas, de Bovenrijn en in de IJssel. Uit het IJsselmeer en de randmeren zijn weinig meldingen van meervallen. Een uitzondering is het Ketelmeer. Dat komt omdat de IJssel hierin uitmondt.

Binnenvissers maken melding van vrij veel meervallen in het Zwartemeer (‘We vangen hier 32 exemplaren per dag’), maar deze meldingen zijn niet terug te lezen in het rapport ‘De opmars van de meerval in de Nederlandse wateren’. Volgens de beroepsvissers is dit onderzoek overigens in gang gezet na uitspraken in de podcast Rivierverhalen dat de meerval een plaag kan worden in de Nederlandse rivieren.

Record meerval

Visserij op meerval is bij sportvissers een ware hype. In de zomer van 2021 werd in de Waal een meerval gevangen van 237 centimeter en in november 2021 eentje van 243 centimeter in de Noord (Oude Merwede) bij Alblasserdam; de grootste vangst tot nog toe in Nederland. Op Instagram plaatste de hengelsporter deze foto:

Alleseters

De Europse meerval is een roofvis zonder scherpe tanden. Meervallen zuigen prooien naar binnen met hun enorme bek. Een gemiddelde meerval verorbert naar schatting 30 kilo voedsel per jaar. Meervallen zijn alleseters. Ze jagen op vis, rivierkreeften, maar ook op vogels die ze van het wateroppervlakte de diepte intrekken. Dat kan een fuut zijn, een eend, jonge gans of een meeuw.

Wat de opmars van de reusachtige roofvis betekent voor het dierenleven in de rivieren, blijft volgens de onderzoekers vooralsnog een raadsel. Het vermoeden bestaat dat de groei van het aantal meervallen nadelig uitpakt voor vissoorten die genoemd worden als waardevolle riviersoorten bij natuurherstel, zoals de zalm, zeelt, zeeprik en elft. Daarmee knabbelt de meerval aan de doelstelling van de Kaderrichtijn Water (KRW), waarbij kostbare ecologische ingrepen worden gedaan ten bate van deze vissoorten.

Invasieve exoten op menu

De meerval helpt wel mee in de bestrijding van invasieve exoten in de in de rivieren, zoals de Amerikaanse rivierkreeft en de ponto-kaspische grondels. Want die staan ook op het menu van de meerval.

Verhaal gaat verder onder de foto’s

Beroepsvissers waarschuwen dat de groei van het aantal meervallen de natuurlijke balans in de rivieren verstoort. Binnenvisser Frans Komen uit Terwolde trok hierover in 2021 aan de bel in de podcast IJsselverhalen.

Paaien

Het is de onderzoekers van het rapport ‘De opmars van de Europese meerval in de Nederlandse wateren’ ook niet gelukt om te ontdekken waar de meerval eieren afzet. ‘Het is onbekend waar de paaigebieden van meervallen in Nederland zich bevinden en welke eisen de meerval hieraan stelt’, aldus het rapport. Het vermoeden bestaat dat meervallen het liefst gebruik maken van nevengeulen langs de rivieren en kleine zijrivieren zoals de Niers en Swalm. 

De onderzoekers concluderen: ‘Om meer inzicht te krijgen in de (potentiele) effecten van de opmars van Europese meerval in Nederland is gericht (veld)onderzoek nodig naar de eigenschappen van de Nederlandse meervalpopulaties, waaronder de voedselbehoefte en populatiedynamica.’

Meer over de meerval op Rivierverhalen: ‘Meerval wordt plaag in grote rivieren’

Het is onduidelijk of de meervallen in Nederland allemaal van inheemse oorsprong zijn. Volgens beroepsvissers zijn veel meervallen in onze rivieren afkomstig uit Oost-Europa en van een ander ‘type’ dan de Europese meerval. Om dat vast te stellen is grootschalig genetisch onderzoek nodig. Meervalonderzoeker Maximiliaan Claus wil dat graag doen.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom