Zutphen, Hattem, Arnhem en Nijmegen zinnen op warmte uit rivierwater

Wat is de overeenkomst tussen Zutphen, Hattem en Nijmegen? Alle drie steden overwegen om rivierwater een rol te geven in de plaatselijke duurzame energievoorziening door er warmte uit te halen.

De Vereniging Nederlandse Riviergemeenten ziet de belangstelling voor warmtewinning uit de rivieren groeien en laat een onderzoek doen. Het onderzoek moet inzicht en kansen geven waar riviergemeenten tegen aan lopen die iets willen met aquathermie. ‘Zo krijgen we inzicht in de plannen, de eventuele hoeveelheid op te wekken energie, maar ook tegen welke problemen en obstakels gemeenten aan lopen bij de uitwering van aquathermie’, aldus de vereniging van riviergemeenten.

Proeftuin duurzame IJssel

IJsselstad Zutphen is sinds 2017 bezig om zichzelf op de kaart te zetten als ‘proeftuin voor duurzame rivier de IJssel’. Ook wil Zutphen groene elektriciteit opwekken uit stromend rivierwater langs het stadsfront.

Zutphen is officieel een pilot Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) van het Rijkswaterstaat-programma Self Supporting River Systems.

Dit is het ideaalplaatje dat Zutphen voor zich ziet: IJsseloever van de toekomst (bron: Marian van Hulsbeek – provincie Gelderland)

Arnhem, Nijmegen en Tiel

Op meer plekken langs de grote rivieren azen gemeentebesturen op energiewinning uit stromend water. In Nijmegen is in 2021 een onderzoek opgeleverd met de conclusie dat de stad verwarmd kan worden met water uit de Waal.

Het onderzoek laat zien dat er geen technische belemmeringen zijn voor een grote uitrol van aquathermie in Nijmegen. En dat de kosten, met optimaal gebruik van subsidiemogelijkheden, concurrerend lijken met die van andere duurzame warmtebronnen”, aldus Ronald Roosjen, expert aquathermie bij Deltares.

Ook Arnhem en Tiel hebben interesse in energie uit rivierwater. ‘Rivieren zijn dragers van energie’, legt Marja Hamilton, programmamanager SSRS bij Rijkswaterstaat uit in het tijdschrift van Rijkswaterstaat.  ‘Je kunt er naast elektriciteit ook warmte uit halen. Voor wijken die dicht bij de rivieren liggen, kan het water dus een warmtebron zijn. Het nieuwe van TEO is dat we onderzoeken hoe je dat organiseert: wie doet wat?’

Hattem verwarmen met IJsselwater

Zo heeft gemeente Hattem – op verzoek van de gemeenteraad- een onderzoek laten uitvoeren om warmte uit de IJssel te gebruiken voor stadsverwarming. Als er 7 of 8 warmteproductiestations worden ingericht, zou in principe het gehele stadje verwarmd kunnen worden met een netwerk van leidingen (in rood op het kaartje). Dat ziet er zo uit:

Hattem laat nu een haalbaarheidsonderzoek doen, want aan aquathermie – zo heet dit systeem – zitten veel haken en ogen.

IJssel enorm potentieel

Zutphen heeft Firan ingeschakeld om 700 woningen en enkele gebouwen in de nieuwbouwwijk Helbergen met rivierwater te verwarmen met aquathermie. De luxe wijk ligt naast achter de dijk. Gemeente Zutphen, woonbedrijf Ieder1, energiecoöperatie ZutphenEnergie, Alliander en Rijkswaterstaat – beheerder van rivier de IJssel – werken hierin samen. 

‘De IJssel heeft een enorm potentieel als bron voor een duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar warmtenet’, zegt businessontwikkelaar Brenda Schoumans op de website van Firan. De belangstelling voor lokale projecten met aquathermie neemt toe, stelt Firan.

Voor Zutphen is het doel om uiteindelijk ook 550 huurwoningen, 160 particuliere woningen en een aantal gebouwen via een netwerk te verwarmen met water uit de IJssel. Waterpompen brengen dat water op de juiste temperatuur voor verwarming van gebouwen. De hoop is dat in de toekomst een groot deel van de woningen van Zutphen kan worden verwarmd met thermische energie uit water van de IJssel.

Maas en Hollandsche IJssel

Zutphen is niet de enige plek waar rivierwater een rol gaat spelen in de lokale energievoorziening. Langs de Maas in Venlo wordt ook gewerkt aan aquathermie voor de wijk Hagerhof-Oost. Relatief warm water uit rivier de Maas wil men gebruiken voor het verwarmen van woningen. Ook aan de Hollandsche IJssel (in Nieuwerkerk aan den IJssel) en de Dortse Kil (in Dordrecht) zijn plannen om woningen te verwarmen met energie uit de voorbijstrevende rivier. 

In het regeerakkoord voor 2022-2026 wordt aquathermie genoemd als innovatieve optie voor de toekomst:

We stimuleren het aanbod van hernieuwbare energiebronnen, door in te zetten op extra wind op zee, zon-op-dak, aardwarmte, groen gas en aquathermie. Tegelijkertijd schalen we de productie en import van waterstof op.

Stroom uit IJsselwater

Behalve op een warmtenet uit de IJssel, zint Zutphen ook op electriciteitsopwekking uit stromend rivierwater. Hiermee is in 2021 een eerste bescheiden proef gedaan in de IJssel bij Zwolle. Daaruit blijkt dat de IJssel een te geringe stroming heeft om met een goed rendement groene rivierstroom te winnen. 

Het ministerie van economische zaken stelt dat waterkracht in onze grote rivieren onrendabel is. Daarom ontbreekt het landelijk op de energie-agenda. Niettemin leven er regionaal diverse plannen. In Zutphen wil men een proef doen met energiewinning uit een flexibele krib. Dat is een waterdoorlatende rivierkrib, waarin een schoepenrad kan worden geplaatst om stroom mee op te wekken. Provincie Gelderland ondersteunt de uitwerking hiervan. Zo’n krib ziet er zo uit:

Dit is een test van een doorlaatbare krib bij Kampen. Zutphen wil in de IJssel energiewinning combineren met dit type kribben.
Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom