Overijssel: extra maatregelen tegen overmaat ganzen langs IJssel en elders in provincie

Als er één vogel is die heeft geprofiteerd van de nieuwe natuur langs de rivieren is het de gans. Grauwe ganzen zijn overal. De grens aan de groei van de gans is bereikt, vindt provincie Overijssel. Maar de provincie slaagt er niet de grauwe gans in te perken en overweegt extra maatregelen.

Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen

In natuurgebieden langs de grote rivieren domineert in vrijwel alle jaargetijden de gans. ‘Dat heeft invloed op de kwaliteit van de natuur langs de Rijntakken’, waarschuwden onderzoekers al in 2011 in het rapport Rijn in Beeld. ‘De bescherming van met name zomerganzen bemoeilijkt de ontwikkeling van natuurgebieden.’

Vooral rietmoerassen in de uiterwaarden komen niet op gang door overmatige ganzenvraat. Ook de ontwikkeling van zeldzame waterplanten heeft te lijden onder de hoge ganzenstand. Ganzenpoep kan in nevengeulen leiden tot blauwalg. Tien jaar na deze waarschuwing is dit ganzenprobleem nog altijd niet getackeld. Voor de duidelijkheid: het gaat om standganzen die het hele jaar hier verblijven. Trekganzen (kolgans en rotgans) krijgen in Overijssel zoveel mogelijk bescherming.

Verhaal gaat verder onder de foto

Beschermde vogel en lastpost

De grauwe gans is officieel een beschermde vogelsoort. Sterker nog: Natura2000-plannen voor de Rijntakken noemt deze ganzen zelfs als zogeheten kwalificeerde doelsoort die speciale bescherming nodig heeft. Zo staat het in de Natura2000-kerndoelen voor de IJssel:

Tegelijk is de grauwe gans een lastpost voor de landbouw. In 2021 is door de overheid voor 1,4 miljoen euro aan schadevergoedingen voor ganzenvraat uitgekeerd aan boeren in Overijssel.

Het aantal grauwe ganzen in Overijssel wordt geschat op 42.000. Dat waren er in 2014 nog 26.000. De grauwe ganzen gedijen het beste in de uiterwaarden van de IJssel en in de Weerribben. Daar vinden duizenden vogels veilige overnachtingsplekken op het water.

De provincie probeert sinds een paar jaar een halt toe te roepen aan de groei van het aantal ganzen in Overijssel. Het beleid is om het aantal ganzen op de zomerstand te brengen van 15 jaar geleden: 5.100 grauwe ganzen in heel Overijssel. Dat gebeurt op twee manieren: Door ganzen van boerenland te verjagen met afschot en door het onklaar maken van eieren in natuurgebieden waar de vogels broeden. Dit heet nestbehandeling.

Verhaal gaat verder onder de foto

Nestbehandeling

Bij nestbehandeling worden alle eieren van een nest – op 1 na – ingesmeerd met maisolie. Die bewerkte eieren komen niet uit. Omdat er 1 ei wel uitkomt, beginnen de ganzen niet aan een nieuw legsel. Boswachters van Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel en stichting IJsselandschap (in de Ossenwaard) voeren het onklaar maken van nesten uit in de maand maart en april. Ze maken daarbij gebruik van drones met warmtebeeldcamera’s om de legsels op te sporen.

Faunabeheereenheid Overijssel – die het natuurbeheer uitvoert namens de provincie – constateert in het jaarverslag 2020 dat de maatregelen nog geen zoden aan de dijk zetten: ‘In de leefgebieden kan nestbehandeling effectiever worden ingezet. (…) We hopen het effect van deze maatregelen de komende jaren te zien in de terugloop van het aantal ganzen.’

In 2020 zijn in totaal 11.500 eieren behandeld met maisolie, waarvan een kleine 900 langs de IJssel. Ook zijn 4500 ganzen geschoten. Niettemin blijft de ganzenstand groeien. De provincie Overijssel zint daarom op aanvullende maatregelen.

Verhaal gaat verder onder de foto

Op boerenland mogen ganzen worden geschoten door jagers. Dit is een jachtplek langs de IJsseldijk bij Wijhe.

‘Omdat we, gezien de omvang van de populatie, niet verwachten dat met de huidige methodes de populatie grauwe ganzen en de schade die zij veroorzaken voldoende worden terug gebracht naar het niveau van 2005, wordt nagedacht over aanvullende methodes’, laat een woordvoerder van Gedeputeerde Staten weten aan Rivierverhalen.

De ‘aanvullende methodes’ wordt gedacht aan afschot van ganzen die in februari en begin maart een koppeltje vormen. Vlak voordat ze gaan nestelen, wil de provincie afschot toestaan zodat het aantal broedende ganzen wordt ingeperkt.

Verhaal gaat verder onder de foto

Grauwe ganzen in de zomer in ooibos Duursche Waarden
In de jaren zeventig van de vorige eeuw was de wilde gans vrijwel verdwenen uit Nederland. Toen zijn in de Ooijpolder en de Biesbosch grauwe ganzen uitgezet. Sinds dertig jaar is de grauwe gans bezig met een opmars. Het aantal grauwe ganzen in de zomer in het rivierengebied wordt geschat op 230.000. Vooral de nieuwe riviernatuur is populair bij deze vogels: ze kunnen daar op het water veilig overnachten en op de weilanden achter de dijk lekker gras vreten. De vogel staat nog altijd op de zogeheten rode lijst van bedreigde vogelsoorten.

Vos

Rivieronderzoekers hebben in 2011 gepleit voor meer ruimte voor de vos in de uiterwaarden van de rivieren, omdat vossen grauwe gans op het menu hebben staan. Dat is hier en daar gelukt. In de uiterwaarden van de IJssel bij Zwolle zijn beduidend minder grauwe ganzen sinds er een vossenpaartje jongen voortbrengt.

Gans neemt plek in van weidevogels

De opmars van de gans houdt gelijke tred met de teloorgang van de weidevogels in de uiterwaarden. De afgelopen 25 jaar kachelden de weidevogels in de uiterwaarden hard achteruit, net als elders in het land. Uiterwaarden werden een steeds minder aantrekkelijk leefgebied door sterk schommelende waterpeilen, waardoor er te weinig plas-dras was voor de vogels. ‘De achteruitgang van weidevogels in het rivierengebied is veel sterker dan elders in het land’, concludeerden onderzoekers al in 2011.

Boeren langs de IJssel klagen over de toename van ganzen, zoals blijkt in dit verhaal van RTV Oost.

Meer verhalen over natuur langs de rivier de IJssel vind je hier.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom