Rivierbos is puzzelen: veel boompjes verwijderen, beetje boompjes planten

Op de ene plek langs de IJssel wordt bos geplant, terwijl op een andere plek stroomafwaarts jonge boompjes worden verwijderd. Rivierbos is een kwestie van puzzelen op de vierkante meter.

Tekst en foto's: Wim Eikelboom/Rivierverhalen

Nederland heeft meer bos nodig. In tien jaar tijd moet er 10 procent bos bij komen. Het zoeken naar geschikte plekken valt niet mee, want in ons dicht bevolkte land hechten meer mensen aan vrij zicht dan aan bomen.

Bossenstrategie

De uiterwaarden van onze grote rivieren zijn kansrijke gebieden voor bosuitbreiding, staat in de Bossenstrategie van de rijksoverheid.

‘Bosontwikkeling langs rivieren draagt in sterke mate bij aan het realiseren van de biodiversiteitsdoelen, met name bij het aanleggen van ooibossen. Om voldoende afvoercapaciteit te garanderen voor de waterveiligheid is een goede inpassing van deze bossen cruciaal. Ook kan bosaanleg spanning oproepen met het beeld van een open en weids rivierenlandschap. Mits goed ingepast kan het ook een recreatieve verrijking zijn’, aldus de Bossenstrategie.

Doel is om de komende jaren 2.000 hectare extra bos te laten ontstaan langs de rivieren. De uiterwaarden van de Overijsselse Vecht en Grensmaas worden als opties genoemd.

Verhaal gaat verder onder de foto:

Voorbeeld van een geslaagd wildernis (zachhout)ooibosje langs de IJssel bij Wijhe.

Vegetatielegger

Op dit moment zijn de mogelijkheden van nieuw bos langs de rivieren zeer beperkt. De vegetatielegger van Rijkswaterstaat is bepalend voor plekken waar bos mag ontstaan. En die plekken zijn tot een minimum teruggebracht. Uitbundige bosontwikkeling kan tot problemen leiden als rivieren buiten de oevers treden, vindt Rijkswaterstaat.

Bij hoogwater zorgen bossen en struiken namelijk voor een zekere mate van opstuwing. En dat vergroot de druk op onze dijken. Het gevolg is dat op veel plekken in de uiterwaarden spontaan gegroeide bossen en struiken het veld moeten ruimen. En dat is jammer, want in Nederland is juist behoefte aan meer bos.

De uiterwaarden van onze grote rivieren bestaan nu slechts voor 4 procent uit bos. In een natuurlijk riviersysteem is met gemak 25 procent ooibos mogelijk.

Verhaal gaat verder onder de foto

Bosaanplant van hardhout ooibos langs de rivieren door vrijwilligers. Deze plek is goedgekeurd door Rijkswaterstaat.

Schellerwaarden

Hier en daar wordt aanplant van kleine percelen bos toegestaan door Rijkswaterstaat. In de Schellerwaarden bij Zwolle is recent een bescheiden ooibos uitgebreid met duizend inheemse bomen en struiken. De boompjes zijn geplant door vrijwilligers uit Zwolle (onder deskundige leiding van natuurwerkgroep A Rocha Zwolle) en mogelijk gemaakt met een collecte van een plaatselijke kerk.

Het hardhoutooibos ligt op een hoogte in de uiterwaarden, buiten de stroombaan van de rivier. Hier zijn eikjes, fladderiepen, zoet kers en meidoorns geplant.

Zalkerwaard

Zo’n tien kilometer stroomafwaarts bij – waar de IJssel een bijna haakse bocht maakt – zijn tegelijkertijd jonge boompjes verwijderd. Vrijwilligers uit het dorp Zalk waren drie zaterdagochtenden bezig met het uitsteken van wilgen en populieren op de kronkelwaard bij Zalk. Dat is een landschap met oude rivierduinen waarop bijzondere stroomdalplanten groeien. Het spontane bos zit deze stroomdalflora in de weg, vandaar dat bos op deze plek langs de rivier ongewenst is.

Vrijwilligers uit het dorp Zalk steken jonge boompjes uit de grond die spontaan zijn gegroeid in de Zalkerwaard. Dat gebeurt in afstemming met Rijkswaterstaat. (Foto: Herman van der Hart)

Aanplanten en verwijderen. Deze gang van zaken is typerend voor de wijze waarop in Nederland riviernatuur de ruimte krijgt: met puzzelen, passen en meten is er beperkt plek voor nieuwe bos; maar uitsluitend op plekken die door Rijkswaterstaat zijn vastgesteld.

Meer verhalen over bossen, bomen en rivieren vind je als je hier klikt.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom