Nico de Haan schrijft boek over zijn jeugd in Zalk

Een van de bekendste vogelaars van ons land – Nico de Haan – verrichte op 14-jarige leeftijd een kloeke daad van natuurbescherming voor vogels. Hij krijgt het voor elkaar dat er nestkastjes worden opgehangen in het Zalkerbos, zo blijkt uit correspondentie in het stadsarchief van Kampen. De archiefvondst past mooi in het boek over zijn jeugd in Zalk, waaraan Nico de Haan werkt.

Tekst: Wim Eikelboom / Rivierverhalen

Nico de Haan (74) groeide op in het IJsseldorp Zalk, waar zijn vader predikant was in de plaatselijke hervormde kerk. Dominee De Haan was van 1954 tot 1964 verbonden aan Zalk. Daarna bleef hij de IJssel trouw, want tot zijn emeritaat in 1968 stond ds. De Haan in de hervormde kerk van Vorchten (gemeente Heerde).

Verhaal gaat verder onder de foto

kerk van Zalk waar dominee De Haan predikant was
Kerk en pastorie van de oude dorpskerk van Zalk, waar Nico de Haan opgroeide.


In de pastorie van Zalk ontwaakte bij de jonge domineeszoon de belangstelling voor vogels. Zelf zei hij daarover in een interview: ‘Mijn vader was ook vogelaar. Bij het avondeten vertelde hij wat hij aan vogelwaarnemingen had gedaan. Bijvoorbeeld: ‘De fitis is teruggekeerd’. Dat was onderwerp van gesprek. Zo is het bij mij begonnen’.

Verhaal gaat verder onder de foto

Nico de Haan Koekoeksjong in Zalk Rivierverhalen
Foto van jeugdige Nico de Haan (bron: familie-archief / Facebook Oud Zalk)

Nestkasten

In 1962 schrijft Nico de Haan een briefkaart aan Staatbosbeheer over vogels in het Zalkerbos. De handgeschreven tekst luidt: ‘Daar komen verschillende soorten mezen voor, waaronder de matkopmees. Zou het niet mogelijk zijn dat daar nestkastjes opgehangen zouden worden? Ook eventueel voor spechten en gekraagde roodstaarten. Bij voorbaat hartelijk dank.’

De jeugdige Nico verkeert in de veronderstelling dat Staatbosbeheer de beheerder is van het Zalkerbos. Maar dat is niet het geval, want gemeente IJsselmuiden (later opgegaan in gemeente Kampen) is beheerder van dit bosgebied in de uiterwaarden van de IJssel. Daarom belandt de briefkaart op het bureau van toenmalige hoofd gemeentewerken van gemeente IJsselmuiden.

Verhaal gaat verder onder de afbeelding

Nico de Haan Koekoeksjong in Zalk
Bron: stadsarchief gemeente Kampen

Burgemeester

Het hoofd gemeentewerken van gemeente IJsselmuiden vindt het voorstel van Nico de Haan een goed idee. Hij schrijft: ‘Het zou inderdaad wel nuttig zijn in het Zalkerbos enkele nestkastjes aan te brengen. Deze kastjes moeten echter in beheer en onderhoud blijven bij de gemeente IJsselmuiden. En zeker niet ter beschikking worden gesteld aan de heer De Haan, gezien zijn jeugdige leeftijd van 14 jaar.’

Besloten wordt om 25 nestkastjes te laten maken ‘van oud materiaal en in eigen beheer, zodat de kosten minimaal zijn.’ De gemeente IJsselmuiden trekt hier 75 gulden voor uit. Nico de Haan krijgt op 11 juli 1962 een officieel briefje van de burgemeester van IJsselmuiden met de tekst: ‘Wij delen je mede, dat door de zorg van de gemeente een 25-tal nestkastjes in het Zalkerbos zullen worden geplaatst.’

Verhaal gaat verder onder de foto

Nico de Haan Koekoeksjong in Zalk
Bron: stadsarchief gemeente Kampen

Jeugd in Zalk

Nico de Haan is blij met de vondst van het handgeschreven briefkaartje in het Kamper stadsarchief en kan het zich nog voor de geest halen. ‘Dit ontroert me. Het Zalkerbos bestond toen uit jonge staken en bood amper broedgelegenheid voor holenbroeders. Vandaar mijn verzoek om nestkastjes.’

De bekende vogelaar werkt aan een boek over zijn jeugd in Zalk. ‘Koekoeksjong in Zalk’, is de werktitel. ‘Als 7-jarige kwam ik vanuit het Zuidhollandse Aarlanderveen in een Overijssels dorp wonen waar iedereen zo plat praatte als een dubbeltje. Maar ik voelde me al snel thuis.’

Verhaal gaat verder onder de foto

Nico de Haan Koekoeksjong in Zalk
Nico de Haan met pony bij het Zalkerbos in de winter (foto: familiearchief / bron Facebook Oud Zalk)

Behalve een pleidooi voor nestkastjes in het Zalkerbos, spijkerde hij ook plankjes onder de nestjes van zwaluwen onder de dakgoot van de plaatselijk bakker. ‘Ze wilden die nesten verwijderen vanwege de stront van de vogels. Met die plankjes eronder, konden ze blijven hangen.’

Vogels prepareren

Al op 10-jarige leeftijd leerde Nico dode vogels prepareren. Daarin kreeg hij les van Roelof Schoonewelle in Zwartsluis, aan wiens opgezette dieren later een natuurmuseum is gewijd. ‘Aan de keukentafel was ik aan het werk met dode vogels, arsenicum, aardappelmeel en fijne turf.’

In de strenge winter van 1963 verzamelde Nico de Haan huis aan huis oud brood in Zalk. Hij sneed het in stukjes, fietste naar de IJsselbrug in Kampen en kieperde het in een wak vol vogels in de bevroren IJssel.

Verhaal gaat verder onder de foto

Links op de foto Nico de Haan, poserend bij zelf geprepareerde dode vogels. (bron: Facebook Oud Zalk)

Baardmannetjes

Na zijn schoolopleidingen werkte Nico de Haan als natuurbeheerder bij Natuurmonumenten. Daarna werd hij directielid van Vogelbescherming Nederland. Hij kreeg landelijke bekendheid door zijn columns over vogels in het radioprogramma Vroege Vogels en diverse tv-programma’s die hij presenteerde.

Nico de Haan (links) in de serie Baardmannetjes. (foto: OmroepMax)

Afgelopen jaren was De Haan te zien in het tv-programma Baardmannetjes, waarin hij samen met cabaretier Hans Dorrestijn op zoek gaat naar vogels in de Nederlandse natuur.

Nico de Haan publiceerde vijf vogelgidsen. Zijn meest recente uitgave is ‘De virtuoze vogelzanggids’. Het is nog niet duidelijk wanneer het boek over zijn jeugd in Zalk verschijnt.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom