Wees zuinig op laatste monumentale meidoornhaag langs IJssel in Zwolle

Heggen zijn waardevol in het rivierlandschap. De afgelopen halve eeuw zijn veel heggen verdwenen. De allerlaatste monumentale IJssel-meidoornhaag van Zwolle staat bij Harculo. Dit is een pleidooi om er zuinig op te zijn.

Tekst en foto's Wim Eikelboom / Rivierverhalen

Op hele oude kaarten staat’ie al ingetekend: een meidoornhaag haaks op de rivierdijk in de buitenwaarden van Harculo en Windesheim. De stekelhaag is minstens 150 jaar oud en dus met recht groen erfgoed.

Lees verder onder het kaartje

Kaart Harculose Waarden uit 1842, waarop de meidoornhaag al staat ingetekend. De haag is dus minstens 150 jaar oud.

Herwaardering voor heggen

De afgelopen vijftig jaar zijn in de uiterwaarden op grote schaal heggen verdwenen door veranderingen in de landbouw, ontwikkeling van natter riviernatuur en Ruimte voor de Rivier. Dit kaartje uit 1985 toont de achteruitgang van meidoornheggen op drie plekken langs de IJssel: Marle, Welsum en Fortmond. Gemiddeld genomen is afgelopen halve eeuw 70 tot 80 procent van de heggen verdwenen:

heggen langs de IJssel
Marle (links) – Welsum (midden) en Fortmond (rechts) Bron: Milieuinventarisatie provincie Overijssel 1985

Heg is hip

Vandaag de dag is er een hernieuwd bewustzijn over de waarde van heggen in het landschap. De heg is weer hip. Begin 2022 verscheen een boek over de waarde van de heg en er is in Deventer een stichting die zich inzet voor aanplant van heggen. De Vereniging Nederlands Cultuurlandschap ijvert al jarenlang voor heggen in het landschap.

De meidoornhaag is drager van het cultuurhistorische rivierlandschap. De hagen bieden een veilige plek voor vogels, insecten en zoogdieren. Door de stekels kunnen roofdieren niet bij broedende vogels in meidoorns.

Voorwaarde voor een natuurlijke meidoornhaag is dat ‘ie minsten 1x in de vijf tot tien jaar wordt geschoren. Veel heggen lijden aan achterstallig onderhoud, waardoor ze te hoog en hol worden en de betekenis voor broedvogels afneemt.

Laatste monumentale haag

In de IJsseluiterwaarden van Zwolle zijn vrijwel alle oude meidoornheggen verdwenen. In de Vreugderijkerwaard zijn wel jonge heggen aangeplant na aanleg van het buitendijkse natuurgebied. De meidoornhaag in de Windesheimer waarden is de meest waardevolle langs de IJssel op grondgebied van de provinciehoofdstad.

Verhaal gaat verder onder de foto

Oude meidoornhaag in de uiterwaarden tussen Harculo en Windesheim. Het boerenland rechts is particulier eigendom, net als de kolk op de voorgrond.

Provinciaal ecoloog Piet Bremer vroeg jaren geleden al aandacht voor de teloorgang van oude meidoornheggen aan de IJsselrand van Zwolle en specifiek in de Harculose waarden: ‘Hier staan resten van een meidoornhaag die er in de 17e eeuw ook al was.’ In zijn altas van wilde bomen en struiken in Overijssel bepleit hij inzet op behoud van deze waardevolle natuurelementen in het cultuurlandschap.

Lees verder onder de foto

Windesheim

Voor de uiterwaarden van de Windesheim is een natuurontwikkelingsplan in de maak, met aanleg van een natuurgeul. De plannen houden in elk geval rekening met de allerlaatste momumentale meidoornhaag in de Zwolse uiterwaarden van de IJssel.

De haag vormt nu een afscheiding tussen natuurreservaat van Staatsbosbeheer en particulier boerenland. De afgelopen jaren is het onderhoud ervan verwaarloosd. Voorheen werkte Vrijwillig Landschapsonderhoud (VLO) in Zwolle dat de meidoorn regelmatig werd bij.

Eenzijdige natuurontwikkeling tast ziel IJssellandschap aan

In een opinie-artikel in De Stentor sprak ik in 2020 al mijn zorg uit over tal van plannen om de laatste restanten cultuurland in de uiterwaarden van de IJssel – waaronder meidoornheggen – te verwijderen ten bate van nieuwe natte natuur. Op de tekentafel liggen diverse natuurontwikkelingsplannen voor Kaderrichtlijn Water, een project om waterkwaliteit en ecologie in en langs rivieren te verbeteren. Mede daarom vraag ik aandacht voor de allerlaatste oude meidoornhaag langs de IJssel in Zwolle.

Meer lezen over natuurontwikkeling langs de IJssel?

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom