Komt dat zien: laagwater in de IJssel

Hoogwater in de rivier is vaak een bezienswaardigheid. Maar ook lage waterstanden zijn de moeite waard. Daarom: komt dat zien, laagwater in de IJssel. Wim Eikelboom neemt je mee langs interessante weetjes over droogte in de IJssel.

Tekst en foto's Wim Eikelboom / Rivierverhalen

Zodra de waterstanden dalen, komen als eerste de kribben bloot te liggen. Kribben zijn stenen dwarsdammetjes die bedoeld zijn om de rivier te beteugelen. Ze hebben twee functies: voorkomen dat de rivier gaat meanderen en de vaargeul op diepte houden. Het ziet eruit als de ribbenkast van de rivier:.

Langs de kademuur in Deventer en bij de peilschalen in de rivier voor de scheepvaart, is goed zichtbaar dat de IJssel tot uitzonderlijke laagte is gezakt.

Kunstzinnig gebarsten bodem

De aangrenzende natuurgebieden langs de IJssel gedijen bij aanvoer van vers rivierwater. Als dat niet meer komt, verdroogt de riviernatuur. Dat gaat in kleine stapjes: op sommige plekken leidt het tot uiteenlopende soorten barsten in de bodem in zand, slib en klei. Het lijkt craquelure op oude schilderijen. Van een afstand oog het als kunst:

Als het water zakt in de nevengeulen, komt er blubber tevoorschijn. Binnen de kortste keren verandert de drooggevallen grijze rivieroever in een frisgroene oase: het is vruchtbare bodem voor wilde planten die hier ontkiemen:

Natuurgeulen vallen droog

Veel geulen vallen droog. Deze meestromende natuurgeulen zijn speciaal aangelegd om riviernatuur kansen te geven. In geulen zijn verankerde boomstammen aangebracht, die als onderwaterriffen moeten dienen voor allerlei kleine waterdieren. De meest bomen liggen grotendeels droog, zoals hier in de uiterwaarden van Wijhe en Hattem. Het roept de vraag op of miljoenen-investeringen in nieuwe nevengeulen wel zinvol zijn.

Laagwater oever

De IJssel is in de jaren zestig van de vorige eeuw vastgelegd met nylondoeken en keien op de oevers. Een natuurlijke rivier heeft zandige oevers. Tijdens laagwater wordt op sommige plekken de natuurlijke oever zichtbaar met lagen van klei en zand, zoals het er een eeuw geleden ook uit zag.

Laagwater-vondsten langs de oever

Langs de oevers komen hier en daar strandjes tevoorschijn. Op de droogvallende rivierstrandjes zijn vondsten te vinden van gebroken aardewerk en soms ook voorwerpen van archeologische waarde. Dit is er een er voorbeeld van: een scherf van een oud schaaltje met een tekst:

vondsten langs de IJssel bij laag water

Over vondsten langs de rivier gaat het ook in deze aflevering van de podcast IJsselverhalen:

Waterpeilen

De waterstanden in de IJssel zijn in de zomer van 2022 even laag als in 2018. Rijkswaterstaat geeft dagelijks een update over de waterstanden in de grote rivieren.

Alphons van Winden van Waterpeilen geeft wekelijks een analyse. Hij signaleert dat het water in de IJssel ter hoogte van Zutphen in augustus 2022 tien centimeter lager kwam dan in 2018. De belangrijkste oorzaak is dat er IJsselwater in het Twentekanaal wordt gelaten. ‘Al met al is zo’n 10 tot 15 procent van het IJsselwater afgetapt’, aldus Van Winden.

Tussen Deventer en Kampen was de stand van de IJssel in augustus 2022 hoger dan in 2018. Dat hangt samen met de invloed van het IJsselmeer, waarop de IJssel uitmondt. In 2018 stond het IJsselmeer lager, waardoor de IJssel meezakte tussen Deventer en Kampen. Nu staat het IJsselmeer hoger, waardoor het rivierpeil bij Deventer, Olst, Wijhe en Zwolle niet zo dramatisch laag oogt.

Lees ook

Contactgegevens: Wim Eikelboom