Tag: bomen langs de rivier

Wonderschone wilgen langs de IJssel

Langs de IJssel staan op verschillende plekken wilgen die het waard zijn om te koesteren. Een kennismaking met een paar knappe knoeperds.

Kun je een boom redden door er een kettingzaag in te zetten? Het antwoord bij een oude wilg is volmondig ‘ja’. Toch zijn er altijd aarzelingen bij beheerders om wilgen onderhanden te nemen. Maar: niets doen, betekent vaak de ondergang voor een schietwilg. We nemen een kijkje op de volgende plekken:

Bentinckswelle

In de uiterwaaarden Bentinckswelle bij Zalk staat een knotwilg met een omtrek van ruim vijf meter. Hij/zij hoort bij de oudste schietwilgen langs de IJssel.

Omdat de wilg jarenlang niet was onderhouden, begonnen de takken te breken. De boom was in verval. Staatsbosbeheer maakte in december 2020 de wilg een kopje kleiner, waardoor de wilg weer met nieuwe levenskracht kan groeien. Een bewijs dat onderhoud van levensbelang is voor oude knotwilgen.

Scherenwelle

Ook op andere plekken in de IJsseldelta gedijen bijzondere schietwilgen van formidabel formaat. In de Scherenwelle bij Wilsum – eveneens een natuurreservaat van Staatsbosbeheer in de uiterwaarden – staan twee prachtige schietwilgen aan de oever van de rivier. Het gaat om exemplaren met een omtrek van zo’n zes meter.

Oude wilg op de IJsseloever bij Wilsum.

Staatsbosbeheer heeft het advies gekregen om ook deze kanjers van oude wilgen ook te knotten, zodat de onderstam intact blijft en opnieuw kan uitlopen. Dat is de enige manier om deze veteranenbomen te behouden voor de toekomst. Als er niets gebeurt, valt de wilg op den duur uit elkaar en groeit de stam uiteen in losse delen.

Op de oude onderstam van een wilg bij Wilsum lijkt het een octopus-boom.

Roetwaard Olst

In de Roetwaard bij Olst – een afgesloten reservaat van Staatsbosbeheer – staan ook een paar formidabele schietwilgen. Ook hiervoor geldt: ze zijn zover doorgeschoten dat op korte termijn verval dreigt. Dat zie je hier ook gebeuren:

Gelukkig staan er ook oude wilgen fier overeind op de oude zomerdijk van de Roetwaard, zoals dit indrukwekkende exemplaar met een omtrek van bijna zes meter:

Oude schietwilg langs de IJssel
Oud schietwilg langs de IJssel, vlakbij Olst.

De bast van wilgen is een kunstwerk op zich:

Beluister ook de podcast over bomen langs de rivier, waarin Birthe Leemeijer iets vertelt over haar kunstproject over de knotwilg lang de IJssel:

Knotwilgen: wakers in rivierlandschap

Knotwilgen horen bij mijn favoriete bomen. Met name omdat ze laten zien dat er veel schoonheid en fierheid is als je door het leven bent getekend. En omdat het levenskrachtige wakers zijn in het alsmaar veranderende rivierenlandschap. 

Twee kunstenaars – Birthe Leemeijer en Natascha Libbert – verzamelen verhalen en foto’s van wilgen in de IJsselvallei. Dat doen ze voor de kunstmanifestatie IJsselbiennale onder de noemer ‘Ontmoetingen bij de wilg’. Hun resultaten zijn tot september 2020 te zien en te horen in het Kunstenlab in Deventer. Het is de moeite waard om langs te gaan.

Mijn geliefde IJssel-knotwilg momenten:

In het verlengde van het kunstproject geef ik graag wat beelden van mijn favoriete knotwilgen langs de IJssel.

Deze knotwilg in de uiterwaarden bij Wijhe troonde fier uit boven het hoge water toen de rivier buiten de oevers trad. De sporen van het hoogwater waren naderhand lange tijd op de bombast te zien. Deze sporen worden gevormd door fijne, grijze slibdeeltjes die achterblijven in de boomschors. 

Er is een gat gevallen in je borst…

Knotwilgen in Scheller en Oldeneler Buitenwaarden herinneren aan het oude cultuurlandschap dat verloren is gegaan door Ruimte voor de Rivier. (foto: Wim Eikelboom)

Dit gedicht van Koos Geerds mijmer ik graag bij deze knotwilg in de Scheller en Oldeneler Buitenwaarden:

Ik ben je vriend,

ik weet het zeker

nu ik je zie;

Er is een gat gevallen 

in je borst

tot aan de ruggegraat,

het bloed trekt langs de huid

steeds hogerop

en duizelt,

want het hart gaf doortocht

aan de daad;

verdriet vreet alles weg,

je bloeit weer op.

Koos Geerds

(uit de bundel ‘Dit verre turen’ – 1986 – Arbeiderspers)

Bejaarde knotwilg langs oude IJsselarm

Langs een oude arm van de IJssel – de Schellerwade – staat deze indrukwekkende knotwilg voorovergebogen langs de oever. Het is de oudste knotwilg die ik ken in Zwolle. Vrijwilligers van landschapsonderhoud Overijssel zorgen ervoor dat deze bejaarde wilg in goede conditie blijft door 1x per vier jaar de kruin kaal te knippen. Als je dat niet zou doen, zou de knotwilg uiteindelijk omvallen door de zware taken op de kruin.

Staan in de boombast

In een oude knotwilg kun je soms rechtop staan, zoals in dit duo in de Duursche Waarden vlak achter de IJsseldijk in Den Nul. Zolangs de bast goed blijft, kan een holle knotwilg jarenlang mee. De jongeman die deze knotwilgen bewondert is trouwens Job Hulsman, die voor zijn website De Koekstad een wandeling met me maakte langs de IJssel. Zijn verhaal is hier te lezen.

knotwilgen in Duursche Waarden
Holle knotwilgen in de Duursche Waarden.

Wetenswaardigheden over de knotwilg:

  • Wilgen horen bij de snelst groeiende bomen van ons land. Ze zijn heel makkelijk te kweken: steek een wilgentak in de grond en je hebt binnen een paar jaar een wilgenboompje.
  • Wilgen gedijen het beste in een waterrijke omgeving, vandaar dat ze het goed doen aan de waterkant. Maar ook in uiterwaarden die regelmatig onderwater lopen, voelen wilgen zich thuis.
  • Zachthout-ooibos langs rivieren bestaat voor een groot deel uit wilgen. 
geknotte wilg in uiterwaarden
Geknotte wilgen zijn favoriete uitzichtpunten voor vogels in de uiterwaarden.
  • De knot van knotwilgen ontstaat niet vanzelf. Dat is mensenwerk. Om wilgen tot knotwilgen te vormen, is het nodig ze om de drie a vier jaar te snoeien. Zo groeit er geleidelijk een bolletje waaruit jaarlijks jonge scheuten tevoorschijn schieten. 
  • Door het hakken wordt het kernhout van de boom aan weer en wind blootgesteld. Dat verrot gemakkelijk, waardoor de boom geleidelijk aan hol wordt.
Knotwilgen met afgebroken zware takken.
Als je knotwilgen niet om de zoveel jaar snoeit, raakt de boom in verval, want de zware takken breken af.
  • Bevers zijn liefhebbers van wilgenschors. Ze knagen jonge wilgen om, eten de schors op en laten de afgekloven takjes liggen.
  • Wilgentakken waren vroeger geliefd voor gevlochten afrasteringen en oeverbescherming langs dijken en rivieren. Veel knotwilgen zijn verdwenen sinds wilgentenen voor deze doeleinden minder worden gebruikt.
  • Wilgenbast bevat salicinezuur. Dat is pijnstillend. Het de basis van de asperine. En het werkt ontsmettend.
  • In de volksgeneeskunde wordt wilgenbast aangeraden als natuurlijk hulpmiddel. Klazien uit Zalk adviseerde aftreksel van wilgentakjes te drinken tegen verkoudhoud, reuma en jicht.
  • Oude knotwilgen zijn een geliefde broedplaats voor steenuilen en nijlganzen.  
Mijmeren bij een knotwilg
Mijmeren bij een knotwilg langs de IJssel.

Contactgegevens: Wim Eikelboom